وبلاگ شخصی سیّدمجتبی جلال‌زاده

دانش آموخته کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل

وبلاگ شخصی سیّدمجتبی جلال‌زاده

دانش آموخته کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل

وبلاگ شخصی سیّدمجتبی  جلال‌زاده

سیّدمجتبی جلال‌زاده

پژوهشگر و کارشناس حوزه روابط بین‌الملل

دانش آموخته کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل

پژوهشگر در پژوهشکده علوم اجتماعی و انقلاب، دانشگاه آزاد اسلامی

Telegram ID: @jalalzadeh11
(https://t.me/jalalzadeh11)
Facebook: https://www.facebook.com/sm.jalalzadeh

داعش و تأثیرات ژئوپولیتیکی آن

چهارشنبه, ۳۰ مهر ۱۳۹۳، ۰۳:۵۱ ب.ظ

منتشر شده در: ماهنامه آوای بیدار، شماره اول، مهر 1393 - انجمن علمی علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی، قم

-----------------------------------------------------

در این جُستار سعی بر آن شده است تا از منظر سیاست جغرافیایی[1]، داعش به صورت مختصر مورد بررسی قرارگیرد و بنا به محدودیت سطور، بسیاری از موارد، ناگفته باقی خواهند ماند. پرسش اساسی این است که دولت اسلامی یا همان داعش سابق، چه تأثیر ژئوپولیتیکی بر کشورهای منطقه­ی خاورمیانه و پیرامون خود گذاشته است؟

«دولت اسلامی عراق و شام[2]» با نام اختصاری داعش که اکنون به «دولت اسلامی» تغییر نام داده‌است، گروهی شورشی و تروریستی است با عقاید سَلَفی و رادیکال اسلامی، که در عراق و سوریه حضور فعال دارد و بخش‌های بزرگی از شمال سوریه و عراق را به تصرف خود درآورده­است. این گروه به رهبری «ابوبکر البغدادی» از جهادگرایان سلفیِ جداشده از شبکه القاعده، تأسیس شده و با دولت‌های عراق و سوریه و دیگر گروه‌های معارضِ مخالف دولت بشار اسد وارد جنگ مسلحانه شده‌است.

در یک سطح تحلیل خُرد، ظهور داعش به عنوان یک تهدید امنیتی قابل توجه برای تمامی کشورهای منطقه پیرامون آن، به­طور یکسان مطرح است؛ یک تهدید جدی برای ثبات و تمامیت ارضی کشورهای منطقه و هم­چنین منافع منطقه­ای غرب. مطرح شدن دولت خلافت اسلامی در عراق نوعی فضای کلی را در بر می‌گیرد؛ نمی­توان این نکته را نادیده گرفت که خلافت، در فضایی است که مرز  نمی‌شناسد. دولت خلافت اسلامی به معنای فضای فرامنطقه‌ای، واقعیتی اجتماعی است که تحت تأثیر قدرت‌های منطقه و فرامنطقه‌ای بازتولید شده و تضادهای آن رو به افزایش است و خشونت این تضادها را تشدید می‌کند.

در روابط بین­الملل و به­ویژه ادبیات رئالیسم که رویکردی واقع­گرایانه و معطوف به قدرت دارد؛ تهدیدات امنیتی متقابل را یکی از مهم­ترین عوامل فزاینده برای شکل­گیری ائتلاف­ها می­دانند. رئالیست­ها بر این موضوع معتقدند که چنان­چه دولتی نتواند امنیت خود را حفظ کند، قادر به انجام هیچ کاری نخواهد بود. پس دور از انتظار نیست که گروه­ها و جریان­های مختلف در عراق، اختلاف­ها را نادیده گرفته و وارد همکاری و ائتلاف علیه دشمن مشترک شوند.

کردستان عراق: پیشرفت گروه دولت اسلامی در خاک عراق، منجربه شکل­گیری یک فرایند مستمر برای پیشبرد اهداف استقلال خواهانه کردستان عراق شد. کردها اعلام کردند که به عنوان متحد عراق، به روند جدایی طلبی ادامه خواهند داد و با توجه به این­که دولت جدید عراق (نخست وزیر حیدرالعبادی) در ابتدا به نظر می­رسید در متحد کردن گروه­های مختلف قومی و مذهبی در عراق شکست خورده است در راستای تغییر نقشه این کشور ممکن است موفق باشند و این امر با گسترش و توازن قدرت بین کردها و دولت مرکزی رخ می­دهد. عدم موفقیت کردها در مقابله با تهدید دولت اسلامی از یک سو و از سوی دیگر حضور مشاوران نظامی ایران در عراق و کمک به کردها در متوقف کردن پیشروی­های دولت اسلامی خصوصاً در مناطق کُرد نشین، در کنار دیگر ملاحظات امنیتی و سیاسی، پروژه توسعه فرقه­گرایی را به سود وحدت عراق سوزاند.

سوریه: پس از عراق سوریه نیز به یک صحنه نمایش عملیات نیروهای نظامی ائتلاف غرب در برابر دولت اسلامی مبدل شد. نکته مهم اینجاست که دولت بشار اسد در ابتدا با سکوت این مداخله را مورد پذیرش قرار داد و اندکی بعد، ولید معلم (وزیر امور خارجه سوریه) طی یک مصاحبه تلویزیونی از مورد حمله قرار دادن مواضع گروه­های معارضِ دولت سوریه توسط ائتلاف غرب، استقبال می­نماید. به این ترتیب مشارکت غیر رسمی بین سوریه و ائتلاف بین­المللی ضد دولت اسلامی، شکل گرفته است. در یک چشم انداز بلند مدت، این مورد از یک سو به حفظ بقای نظام فعلی سوریه کمک می­کند و از سوی دیگر موجب کاهش نفوذ ژئوپولیتیکی ایران در این منطقه خواهد شد. اما این پرسش­هایی هم­چنان باقی است: تغییر حکومت سوریه منتفی است؟ و یا خطر تجزیه و جدایی سرزمینی این کشور از بین رفته است؟ این در حالی است که هم­چنان سودای استقلال کردستان عراق، خاموش نشده است و پیش­تر نیز کردهای سوری، خودمختاری خود را اگر چه غیر رسمی، به دست آورده­اند.

ترکیه: ایفای نقش ترکیه در مقابله با دولت اسلامی به عنوان یکی از بازیگران منطقه­ای افزایش یافته است. این مورد ممکن است سبب شود تا جهادی­ها در درون خاک ترکیه به تلافی اقدامات انجام شده توسط دولت آن کشور، با انجام حملات تروریستی دست به مقابله به مثل بزنند. تا به اینجا هم به واسطه داشتن مرز مشترک با کشورهای سوریه و عراق، حضور گسترده آوارگانی از این دو کشور (کرد و غیر کرد) در خاک ترکیه که خود دارای تعارض­هایی با یکدیگر هستند، این کشور را با مشکلات بسیاری روبرو کرده است و هجوم این توده بزرگ از نیروی انسانی به عنوان پناه­جو می­تواند مشکلات انسانی و امنیتی برای آن کشور ایجاد نماید و تصمیم ترکیه را برای برخود قاطع­تر با دولت اسلامی در پی داشته باشد.

نتیجه: یکی از پیامدهای مهم ظهور داعش، گسترش این نوع ایدئولوژی و احتمالاً روند روبه رشد خلفای تازه تأسیس در نقاط گونان جهان خواهد بود که تنها محدود به منطقه خاورمیانه نخواهد شد؛ چرا که ایدئولوژی را نمی­توان بمباران کرد. ضمن آن­که باعث تغییر توازن قدرت­های منطقه­ای و بین­المللی شده است؛ قدرت­های جهانی افول و قدرت­های منطقه­ای افزایش می­یابند و بازیگران غیر دولتی پدیدار می­شوند. آن­چه مسلم است، هرچه مبارزه با دولت اسلامی و افراط­گرایی طولانی­تر شود، متناسب با آن، زمانی طولانی­ باید صرف بازسازی خاورمیانه و به ویژه، عراق و سوریه گردد. در همین راستا، تحولات پیش آمده، نقش تعیین کننده­ای در شکل دادن آینده ارضی و سیاسی کل منطقه و هم­چنین سیاست بازیگران بین­المللی دارد./پایان



[1] Geopolitics

[2] الدولة الاسلامیة فی العراق و الشام

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی